ด้วยเหตุนี้จึงไม่ควรนำอารมณ์ความรู้สึกและความต้องการของเรามาเป็นเกณฑ์ตัดสินว่ากรณีใดเป็นความเข้มงวดเคร่งครัด และกรณีใดเป็นความนุ่มนวลอ่อนโยน แต่เกณฑ์วัดที่เป็นมาตรฐานคือแบบฉบับของท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม และแนวทางของเศาะหาบะฮฺ ซึ่งท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้วางกรอบของสิ่งนี้ไว้อย่างชัดเจนผ่านคำพูด การกระทำ และพฤติกรรมของท่าน ดังนั้น ถ้าสมมติว่าเราตกอยู่ในสถานการณ์ที่จำเป็นต้องเลือกระหว่างความเข้มงวดกับความยืดหยุ่นผ่อนปรน โดยที่เราไม่ทราบแน่ชัดว่าวิธีการใดจะก่อให้เกิดประโยชน์มากกว่า เช่นนี้เราควรเลือกวิธีใด? คำตอบคือเราควรเลือกวิธีที่ยืดหยุ่นและง่ายกว่า เพราะท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า 

« إِنَّ الدِيْنَ يُسْرٌ » [رواه البخاري برقم 39]

ความว่า “แท้จริงศาสนานั้นเป็นเรื่องง่าย” (อัล-บุคอรียฺ: 39)

เมื่อท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ส่งท่านมุอาซ และท่านอบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ ไปยังเมืองเยเมนท่านได้กล่าวกำชับทั้งสองว่า

« يَسِّرا وَلا تُعَسِّرا، وَبَشِّرا وَلا تُنَفِّرا  » [رواه البخاري برقم 2873 ومسلم برقم 1733]

ความว่า “ท่านทั้งสองจงทำให้เกิดความง่ายดาย(ในเรื่องศาสนา) อย่าทำให้เกิดความยากลำบาก และจงประกาศสิ่งที่เป็นข่าวดีแก่ผู้คน อย่าทำให้พวกเขาหนีออกห่าง” (บันทึกโดยอัล-บุคอรียฺ: 3038 และมุสลิม: 1733)

« إِنَّ اللهَ رَفِيْقٌ يُحِبُّ الرِفْقَ، وَإِنَّ اللهَ لَيُعْطِي بِالرِفْقِ مَا لا يُعْطِيْ على العُنْفِ » [رواه البخاري برقم 6528]

ความว่า “แท้จริงอัลลอฮฺทรงเป็นผู้ที่อ่อนโยนและทรงชอบความอ่อนโยน และพระองค์ทรงให้หลายสิ่งสำเร็จลุล่วงได้ด้วยความอ่อนโยน ในขณะที่ความรุนแรงมิอาจทำให้สิ่งนั้นสำเร็จได้” (บันทึกโดย อัล-บุคอรียฺ: 6528)

ข้าพเจ้าเกรงว่าการที่พวกเขาห้ามลูกๆของพวกเขาเช่นนี้ อาจจะเข้าข่ายการเกลียดชังสัจธรรมความถูกต้องและบทบัญญัติศาสนา ซึ่งพฤติกรรมเช่นนี้ถือว่าอันตรายยิ่งนัก เพราะการเกลียดชังสัจธรรมและบทบัญญัติศาสนานั้น อาจนำไปสู่ ‘ริดดะฮฺ’ (สิ้นสภาพความเป็นมุสลิม – ผู้แปล) ได้ เนื่องจากอัลลอฮฺ ตะอาลา ตรัสว่า

﴿ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ كَرِهُواْ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأَحۡبَطَ أَعۡمَٰلَهُمۡ ٩ ﴾ [محمد : ٩]  

ความว่า "ทั้งนี้เพราะว่าพวกเขาเกลียดชังสิ่งที่อัลลอฮฺทรงประทานลงมา พระองค์จึงทรงทำให้การงานของพวกเขาไร้ผล" (มุหัมมัด: 9)

ซึ่งการงานจะไร้ผลก็ต่อเมื่อเขาผู้นั้นสิ้นสภาพความเป็นมุสลิม ดังที่อัลลอฮฺตรัสไว้ว่า

﴿ وَمَن يَرۡتَدِدۡ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتۡ وَهُوَ كَافِرٞ فَأُوْلَٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ٢١٧ ﴾ [البقرة: ٢١٧]  

ความว่า "และผู้ใดในหมู่เจ้ากลับออกไปจากศาสนาของเขา แล้วตายลงในขณะที่เขาเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธาแล้วไซร้ ชนเหล่านี้แหละบรรดาการงานของพวกเขาไร้ผล ทั้งในโลกนี้และปรโลก และชนเหล่านี้แหละคือชาวนรก ซึ่งพวกเขาจะอยู่ในนรกนั้นตลอดกาล" (อัล-บะเกาะเราะฮฺ: 217)

นี่คือตัวอย่างความเกินเลยของผู้ปกครอง ส่วนลูกๆนั้นตราบใดที่พวกเขายังเดินอยู่ในกรอบของศาสนา ก็ไม่ถือเป็นความเกินเลยแต่อย่างใด แต่ในทางตรงกันข้ามก็มีลูกๆบางคนไม่ว่าจะเป็นชายหรือหญิง ที่เข้มงวดและแข็งกระด้างกับสมาชิกในบ้านจนเกินไป ถึงขนาดไม่อาจทนรับสภาพของพวกเขาได้ ทั้งที่สิ่งที่พวกเขากระทำนั้นยังอยู่ในขอบเขตที่ศาสนาอนุญาตก็ตาม โดยเขาหวังแต่จะให้พ่อ แม่ หรือพี่น้องของเขาเปลี่ยนแปลงตัวเองให้มีความเคร่งครัดในระดับเดียวกับเขา ซึ่งความคิดเช่นนี้ไม่ถูกต้อง ที่จำเป็นสำหรับคุณคือเมื่อคุณเห็นพวกเขากระทำในสิ่งที่ไม่ถูกต้องคุณก็ต้องห้ามปรามพวกเขา แต่ถ้าคุณเห็นพวกเขาบกพร่องในเรื่องที่อาจผ่อนปรนได้ เช่นไม่ปฏิบัติสิ่งที่เป็นสุนัตบางอย่าง เช่นนี้ก็ไม่ควรที่จะเข้มงวดกับพวกเขาจนเกินไป ในเรื่องที่เป็นเรื่องคิลาฟิยะฮฺ (ประเด็นปัญหาที่อาจมีความเห็นแตกต่างกันได้ -  ผู้แปล) ก็เช่นเกัน ถ้าหากว่าพวกเขายึดทัศนะของนักวิชาการท่านใดท่านหนึ่ง ก็ไม่ควรที่จะไปตำหนิหรือแสดงความเห็นที่รุนแรงต่อพวกเขา