เราสามารถรู้ถึงแก่นแท้ของการยืนหยัดได้จากการใคร่ครวญคำพูดอันเต็มไปด้วยความจำเริญของเศาะหาบะฮฺและตาบิอีน ที่ดำรงอยู่ในความดีงาม ในการอธิบายถึงความหมายและแก่นแท้ของมัน
ผู้ที่มีความสัจจริงของอุมมะฮฺนี้ ท่านอบูบักรฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุ ได้อธิบายอายะฮฺ
﴿ إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ ﴾ [فصلت : 30]
ความว่า “แท้จริงบรรดาผู้กล่าวว่าอัลลอฮฺคือ พระเจ้าของพวกเราแล้วพวกเขาก็ยืนหยัดตามคำกล่าวนั้น” (สูเราะฮฺ ฟุศศิลัต : 30)
ไว้ว่า “พวกเขาจะไม่ตั้งภาคีใดๆ ต่ออัลลอฮฺ” (บันทึกโดยอัฏ-เฏาะบะรีย์ ในหนังสือตัฟสีรของท่าน 21/464)
มีรายงานจากท่านอุมัร บินอัล-ค็อฏฏอบ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุ เมื่อท่านอ่านอายะฮฺนี้บนมิมบัร
﴿ إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ ﴾ [فصلت : 30]
ความว่า “แท้จริงบรรดาผู้กล่าวว่าอัลลอฮฺคือ พระเจ้าของพวกเราแล้วพวกเขาก็ยืนหยัดตามคำกล่าวนั้น” (สูเราะฮฺ ฟุศศิลัต : 30)
ท่านก็ได้กล่าวว่า “พวกเขาจะไม่มีเล่ห์เหลี่ยมดั่งเล่ห์เหลี่ยมของสุนัขจิ้งจอก” (สุนัขจิ้งจอก มักถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของความเจ้าเล่ห์ กล่าวคือต่อหน้าพูดอย่างหนึ่งลับหลังกลับพูดอีกอย่างหนึ่ง -ผู้แปล-) (บันทึกโดยอัฏ-เฏาะบะรีย์ ในหนังสือตัฟสีรของท่าน 21/465)
มีรายงานจากท่านอิบนุอับบาส เราะฎิยัลลอฮุอันฮุมา ท่านได้อธิบายอายะฮฺ
﴿ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ ﴾ [فصلت : 30]
ความว่า “แท้จริงบรรดาผู้กล่าวว่าอัลลอฮฺคือ พระเจ้าของพวกเราแล้วพวกเขาก็ยืนหยัดตามคำกล่าวนั้น” (สูเราะฮฺ ฟุศศิลัต : 30)
ว่า “เป็นการปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮฺ” ซึ่งมีการอธิบายที่คล้ายคลึงกันนี้โดยมีรายงานจากท่านอนัส ท่านมุญาฮิด ท่านอัล-อัสวัด บินฮิลาล ท่านซัยดฺ บินอัสลัม ท่านอัส-สุดดีย์ ท่านอิกริมะฮฺ และท่านอื่นๆ (ดูใน หนังสือตัฟสีรอัฏ-เฏาะบะรีย์ 21/464-465 )
และมีรายงานจากท่านอิบนุอับบาส เราะฎิยัลลอฮุอันฮุมา ท่านได้กล่าวอีกว่า “คือการยืนหยัดในการปฏิบัติสิ่งที่เป็นฟัรฎู (ข้อบังคับ) ทั้งหลาย” (บันทึกโดยอัฏ-เฏาะบะรีย์ ในหนังสือตัฟสีรของท่าน 21/465)
และจากท่านอบีอัล-อาลียะฮฺ เราะหิมะฮุลลอฮฺ ได้กล่าวว่า “แล้วพวกเขาก็มีความบริสุทธิ์ใจต่อศาสนา และปฏิบัติ (ในสิ่งที่ถูกสั่งใช้)” (คัดลอกโดยท่านอัล-มาวัรดีย์ ในหนังสือ “อันนุกัต วัลอุยูน” 5/275)
และจากท่านเกาะตาดะฮฺ เราะหิมะฮุลลอฮฺ ได้อธิบายอายะฮฺ
﴿ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ ﴾ [فصلت : 30]
ความว่า “แท้จริงบรรดาผู้กล่าวว่าอัลลอฮฺคือ พระเจ้าของพวกเราแล้วพวกเขาก็ยืนหยัดตามคำกล่าวนั้น” (สูเราะฮฺ ฟุศศิลัต : 30)
ไว้ว่า “พวกเขาได้ยืนหยัดด้วยการปฏิบัติตามคำสั่งของอัลลอฮฺ” (บันทึกโดยอับดุรร็อซซาก ในหนังสือ “อัล-มุศ็อนนัฟ” หมายเลข 2618
ทุกคำกล่าวในข้างต้นนี้ ท่านอิบนุเราะญับ เราะหิมะฮุลลอฮฺ ได้ระบุไว้ในหนังสือ “ญามิอฺ อัลอุลูม วัลหิกัม” (หน้า 383-384) ทั้งนี้ ท่านอิบนุเราะญับ เราะหิมะฮุลลอฮฺ ยังได้ให้ความหมายของคำว่า “อิสติกอมะฮฺ” ไว้อีกว่า “อิสติกอมะฮฺ (การยืนหยัด): คือ วิถีทางสู่เส้นทางอันเที่ยงตรงและศาสนาอันเที่ยงธรรม โดยไม่หันเหออกทางซ้ายหรือทางขวา ซึ่งหมายรวมถึงทุกกิจการงานที่จะนำสู่การเคารพภักดีต่อพระผู้เป็นเจ้าทั้งสิ่งที่เปิดเผยและปกปิด และเช่นเดียวกันการละทิ้งสิ่งที่ต้องห้ามทั้งหลายก็เป็นส่วนหนึ่งของการอิสติกอมะฮฺ จึงกลายเป็นว่าคำสั่งเสียนี้สามารถครอบคลุมในทุกองค์ประกอบของความเป็นศาสนา” (หน้า 385)
จะเห็นได้ว่าความหมายต่างๆ ที่ได้นำเสนอไปนั้นมีความใกล้เคียง ซึ่งต่างอธิบายเสริมซึ่งกันและกัน เนื่องจาก “อิสติกอมะฮฺ” คือถ้อยคำที่ครอบคลุมในทุกมิติของศาสนา
ท่านอิบนุลก็อยยิม เราะหิมะฮุลลอฮฺ ได้กล่าวว่า “อิสติกอมะฮฺ (การยืนหยัด) : คือถ้อยคำที่ครอบคลุมในทุกมิติของศาสนา มันคือการดำรงมั่นต่ออัลลอฮฺด้วยความซื่อสัตย์ที่แท้จริงและเต็มใจในการปฏิบัติตามพันธะที่ได้สัญญาไว้” (ดูใน มะดาริญุสสาลิกีน 2/105)