Thờ phượng theo nghĩa của từ là sự hạ mình, phủ phục và tuân theo bằng cả tình yêu và tôn kính.
Tất cả những việc làm, những hành vi được thực hiện để được đến gần với đấng thờ phượng là sự thờ phượng.
Bởi lẽ đó, sự thờ phượng theo giáo lý Islam là một danh từ bao quát tất cả những gì được Allah yêu thích và hài lòng từ lời nói đến hành động một cách công khai hay thầm kín.
Sự thờ phượng được biểu hiện bằng con tim, chiếc lưỡi và thể xác. Quả thật, Allah đã ra lệnh bảo phải thành tâm thờ phượng Ngài duy nhất, không được tổ hợp với Ngài một ai (vật gì) khác ngoài Ngài. Ngài phán:
﴿ هُوَ ٱلۡحَيُّ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ فَٱدۡعُوهُ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَۗ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦٥ ﴾ [سورة غافر: 65]
{Ngài (Allah) là Đấng Hằng Sống, không có Thượng Đế nào khác ngoài Ngài cả. Bởi thế, hãy cầu nguyện Ngài, chân thành thờ phượng một mình Ngài. Mọi lợi ca ngợi và tán dương kính dâng lên Allah, Đấng Chủ Tể của vũ trụ và muôn loài.} (Chương 40 – Ghafir, câu 65).
﴿ قُلۡ إِنِّيٓ أُمِرۡتُ أَنۡ أَعۡبُدَ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ ١١﴾ [سورة الزمر: 11]
{Hãy nói: “Quả thật Ta (Muhammad) được lệnh phải thờ phượng Allah, thành tâm thần phục duy nhất một mình Ngài"} (Chương 39 – Azzumar, câu 11)
Và Allah ra lệnh phải đi theo sự hướng dẫn và chỉ dạy của Thiên sứ e, Ngài phán:
﴿ وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلذِّكۡرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيۡهِمۡ ﴾ [سورة النحل: 44]
{Và TA (Allah) đã ban cho Ngươi (Muhammad) Zikr (Qur'an) để Ngươi giảng giải cho nhân loại biết về những điều mà TA đã ban xuống cho họ.} (Chương 16 – Annahl, câu 44).
﴿ وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمۡ عَنۡهُ فَٱنتَهُواْۚ ﴾ [سورة الحشر : 7]
{Và những gì mà Thiên sứ mang đến cho các ngươi thì các ngươi hãy nhận lấy nó, và những gì mà y ngăn cấm các ngươi thì các ngươi hãy kết thúc nó ngay} (Chương 59 – Al-Hashr, câu 7).
Allah, Đấng Tối Cao không chấp nhận bất cứ sự thờ phượng nào của ai đó không được chứng thực bởi hai điều kiện: sự thành tâm hướng về Ngài và tuân theo sự hướng dẫn, chỉ dạy của Thiên sứ e.
Người bề tôi sẽ không trở thành một người Muslim thực sự ngoại trừ y thành tâm hướng trọn vẹn tôn giáo đến một mình Allah duy nhất và noi theo đường lối của Thiên sứ e.
Do đó, người nào thực hiện hành vi thờ phượng một cách thành tâm vì một mình Allah duy nhất đồng thời thực hiện hành vi thờ phượng đó đúng theo đường lối của Thiên sứ e thì đó mới thực sự là một sự thờ phượng đúng đắn và có giá trị, và đó được gọi là việc làm ngoan đạo.
Quả thật, Allah đã trình bày rõ trong Kinh sách của Ngài rằng mục đích thiêng liêng nhất mà Ngài đã tạo hóa chúng ta là để chúng ta thờ phượng một mình Ngài duy nhất, không tổ hợp với Ngài một thứ gì. Ngài phán:
﴿ وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ ٥٦ ﴾ [سورة الذاريات : 56]
{Và TA đã tạo hóa loài Jinn và loài người mục đích chỉ để chúng thờ phượng riêng TA} (Chương 51 – Azh-zhariyat, câu 56).
﴿ وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ حُنَفَآءَ وَيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُواْ ٱلزَّكَوٰةَۚ وَذَٰلِكَ دِينُ ٱلۡقَيِّمَةِ ٥ ﴾ [سورة البينة: 5]
{Và họ được lệnh chỉ phải thờ phụng riêng Allah, triệt để thần phục Ngài một cách chính trực và dâng lễ nguyện Salah một cách chu đáo và đóng Zakah và đó là tôn giáo đúng đắn.} (Chương 98 – Al-Bayyinah, câu 5).
Ø Người nào tránh xa mọi hành vi Shirk, thành tâm thờ phượng một mình Allah duy nhất, đi theo Sunnah (đường lối) của Thiên sứ e thì y đích thực là người Muslim được Allah hứa sẽ thu nhận vào Thiên Đàng của Ngài và được Ngài cứu rỗi khỏi Hỏa Ngục.
Ø Người nào thực hiện các nghĩa vụ thờ phượng bắt buộc: chấp hành theo những gì Allah sắc lệnh, tránh xa những điều Ngài nghiêm cấm thì y là người thuộc những người có đức tin ngoan đạo, những người được Allah đảm bảo an toàn khỏi sự trừng phạt và được Ngài hứa ban cho ân phúc tốt đẹp ở đời này và ở cõi Đời Sau.
Ø Ai hoàn tất các nghĩa vụ thờ phượng bắt buộc cũng như những thờ phượng khuyến khích đồng thời tránh xa những điều nghiêm cấm cũng như những điều không được yêu thích thì người đó đã thờ phượng Allah như thể y đang nhìn thấy Ngài, y đích thực là người thuộc những người bề tôi làm tốt nhất, những người được Allah hứa ban cho ở phần cao cấp nhất nơi Thiên Đàng.
Từ những điểm này chúng ta biết được rằng những điều làm ô uế sự thờ phượng của người bề tôi đối với Thượng Đế của y có ba cấp độ:
§ Thứ nhất: Đại Shirk, là sự thờ phượng ai (vật gì) khác ngoài Allah. Người nào hướng một sự thờ phượng nào đó đến ai (vật gì) khác ngoài Allah thì người đó là kẻ thờ đa thần vô đức tin, Ngài sẽ không chấp nhận từ nơi y một thứ gì, y giống như những người cầu xin khấn vái các thần tượng, cầu xin khấn vái những người ngoan đạo, cây cối, các tảng đá, ...
Những người này là những người vô đức tin, thờ đa thần nằm ngoài tôn giáo Islam. Ai trong số họ chết đi mà chưa sám hối với Allah thì người đó sẽ mãi mãi ở trong Lửa của Hỏa Ngục.
§ Thứ hai: Tiểu Shirk. Đó là sự phô trương, yêu thích danh tiếng và lời khen ngợi tán dương của người đời. Người bề tôi thực hiện các hành vị thờ phượng cũng như các hành vi thiện tốt mục đích chỉ muốn thiên hạ khen ngợi và ca tụng. Ai làm như thế là không thành tâm với riêng một mình Allah duy nhất, mặc dù y không thờ phương ai (vật gì) khác ngoài Ngài nhưng y hành động chỉ vì muốn được thiên hạ tán dương và ca tụng, đó có nghĩa là y mong muốn ân phước từ ai (vật gì) khác Allah nên y trở thành kẻ thờ đa thần với mức độ thấp được gọi là tiểu Shirk làm mất giá trị của sự thờ phượng đó. Quả thật, Nabi e có di huấn:
« قَالَ اللهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنَا أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنِ الشِّرْكِ مَنْ عَمِلَ عَمَلاً أَشْرَكَ فِيهِ مَعِى غَيْرِى تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ » رواه مسلم.
“Allah, Đấng Tối Cao và Ân Phúc phán: TA bất cần đến một vị chia sẻ nào cả, ai làm một việc làm nào đó có sự tổ hợp một vị đối tác cùng với TA thì TA sẽ bỏ mặc y cùng với sự tổ hợp đó của y" (Muslim).
Và một trong những điều thuộc dạng tiểu Shirk là người bề tôi hướng trái tim của y đến những lợi ích trần gian đến nỗi quên đi các bổn phận tôn giáo cũng như bất chấp những điều Haram, để rồi trái tim của y trở thành kẻ thờ phụng lợi ích trần gian. Nabi e có nói:
« تَعِسَ عَبْدُ الدِّينَارِ وَعَبْدُ الدِّرْهَمِ وَعَبْدُ الْخَمِيصَةِ ، إِنْ أُعْطِىَ رَضِىَ ، وَإِنْ لَمْ يُعْطَ سَخِطَ ، تَعِسَ وَانْتَكَسَ ، وَإِذَا شِيكَ فَلاَ انْتَقَشَ » رواه البخاري.
“Thật khổ thay cho kẻ làm nô lệ đồng tiền vàng, nô lệ đồng tiền bạc và nô lệ vật chất, nếu y được ban cho thì hài lòng còn không thì tỏ ra căm phẫn và chán chường, thật thảm hại cho y vì ngay cả khi bị một cái gai đâm cũng không tìm thấy người giúp lấy nó ra." (Albukhari).
Và đây là lời cầu nguyện chẳng lành của Nabi e cho những kẻ chỉ biết phục tùng lợi ích của trần gian mà xao lãng nghĩa vụ đối với Allah, Đấng Tối Cao, mỗi khi y đứng dậy từ cái vấp ngả này thì họ lại gặp phải một cái vấp ngả khác, và khi họ gặp phải một tai họa nào đó thì sẽ không có ai giải thoát bởi họ đã không màng tới Allah mà chỉ quan tâm đến cuộc sống thế gian.
Nabi e nói: “nếu y được ban cho thì hài lòng còn không thì tỏ ra căm phẫn và chán chường" ý nói một khi người bề tôi chỉ biết quan tâm đến cuộc sống trần gian thì tâm trạng của y sẽ như thế, nếu được ban cho một lời ích trần gian nào đó thì sẽ hài lòng còn nếu không được ban cho thì sẽ căm phẫn và chán ghét sự an bài và sắp đặt của Allah, trái tim y không cảm thấy an bình hướng về Ngài, và đây là bản chất và tình trạng của những người Munafiq (giả tạo đức tin) như Allah đã phán:
﴿ وَمِنۡهُم مَّن يَلۡمِزُكَ فِي ٱلصَّدَقَٰتِ فَإِنۡ أُعۡطُواْ مِنۡهَا رَضُواْ وَإِن لَّمۡ يُعۡطَوۡاْ مِنۡهَآ إِذَا هُمۡ يَسۡخَطُونَ ٥٨ ﴾ [سورة التوبة: 58]
{Và trong bọn chúng có kẻ đã xuyên tạc Ngươi (Muhammad) về việc chia của bố thí. Nếu chúng được chia phần thì chúng hả dạ; ngược lại, nếu chúng không được chia phần thì chúng đùng đùng nổi giận.} (Chương 9 – Attawbah, câu 58).
Tức họ chỉ hài lòng không phải vì Allah và nổi giận cũng không phải vì Ngài mà là vì những sự việc khác.
Người nào có bản chất như thế này thì y là người không có sự thành tâm hướng đạo vì Allah, mà trái tim của y chỉ hướng đến những gì khác ngoài Ngài. Đây là điều mà chúng ta có thể thấy rõ ở những ai chỉ biết quan tâm đến tiền tài, danh vọng hoặc đến một người nào đó mà họ yêu quý, họ bất chấp việc làm trái lệnh Allah để đạt được các mục tiêu đó, trái tim họ chỉ hướng về những gì họ yêu thích và tìm đủ mọi cách để đạt được chúng ngay cả có làm trái lệnh Allah đi chăng nữa. Và người nào chỉ biết quan tâm đến những thứ gì đó mà quên đi bổn phận đối với Allah thì người đó đáng bị trừng phạt.
§ Thứ ba: Hành vi tội lỗi và trái lệnh, đó là việc phạm vào một số điều nghiêm cấm hoặc xao lãng bỏ bê một số nghĩa vụ hành đạo. Cứ mỗi lần người bề tôi làm điều trái lệnh Thượng Đế của y là mỗi lần sự chứng thực thờ phượng Allah của y bị giảm.
Người bề tôi hoàn thiện nhất trong thờ phượng Allah là người chấp hành mệnh lệnh của Ngài một cách ngay chính và tốt nhất. Allah, Đấng Tối Cao phán:
﴿ إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ فَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ١٣ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِ خَٰلِدِينَ فِيهَا جَزَآءَۢ بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٤ ﴾ [سورة الأحقاف: 13، 14]
{Quả thật, những ai nói: “Thượng Đế của chúng tôi là Allah" rồi kiên quyết đứng vững thì sẽ không lo sợ cũng sẽ không buồn phiền. Họ sẽ là những người bạn của Thiên Đàng, họ sẽ sống trong đó đời đời, một phần thưởng về những điều (thiện, ngoan đạo) mà họ đã làm.} (Chương 46 – Al-Ahqaf, câu 13, 14).
﴿ إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ تَتَنَزَّلُ عَلَيۡهِمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ أَلَّا تَخَافُواْ وَلَا تَحۡزَنُواْ وَأَبۡشِرُواْ بِٱلۡجَنَّةِ ٱلَّتِي كُنتُمۡ تُوعَدُونَ ٣٠ نَحۡنُ أَوۡلِيَآؤُكُمۡ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِۖ وَلَكُمۡ فِيهَا مَا تَشۡتَهِيٓ أَنفُسُكُمۡ وَلَكُمۡ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ ٣١ نُزُلٗا مِّنۡ غَفُورٖ رَّحِيمٖ ٣٢ وَمَنۡ أَحۡسَنُ قَوۡلٗا مِّمَّن دَعَآ إِلَى ٱللَّهِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ ٱلۡمُسۡلِمِينَ ٣٣ ﴾ [سورة فصلت: 30 - 33]
{Quả thật, những ai nói: “Thượng Đế của chúng tôi là Allah" rồi thẳng bước trên con đường ngay chính thì các Thiên thần sẽ xuống động viên họ, bảo: “Các ngươi chớ lo sợ cũng chớ nên buồn phiền mà các ngươi hãy vui lên với tin mừng về Thiên Đàng mà quí vị đã được hứa hẹn. Chúng tôi là bạn của quí vị ở đời này và ở Đời Sau, và nơi đó, quí vị sẽ có được bất cứ thứ gì mà quí vị ước muốn, và ở nơi đó quí vị sẽ được ban cấp bất cứ thứ gì quí vị yêu cầu. Một sự khoan đãi của Đấng Hằng Tha Thứ, Đấng rất mực Khoan Dung. Và ai tốt lời nói hơn một người mời gọi nhân loại đến với Allah và làm việc thiện và nói rằng quả thật tôi là một người Muslim.} (Chương 41 – Fussilat, câu 30 - 33).
Quỹ đạo của thờ phượng trong trái tim được hình thành dựa trên ba điều thiết yếu: tình yêu, sợ hãi và hy vọng.
Bắt buộc người bề tôi phải thành tâm hướng ba điều này đến một mình Allah duy nhất:
ü Y phải yêu thương Allah bằng một tình yêu lớn nhất, không chia sẻ tình yêu này với ai (vật gì) khác ngoài Ngài, như Ngài đã phán:
﴿ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَشَدُّ حُبّٗا لِّلَّهِۗ ﴾ [سورة البقرة : 165]
{Còn những người có đức tin thì một lòng yêu thương Allah.} (Chương 2 – Albaqarah, câu 165).
ü Y sợ hãi từ sự phẫn nộ và giận dữ của Allah, sợ hãi sự trừng phạt của Ngài, y luôn tránh xa những việc làm tội lỗi và trái lệnh Allah vì sợ Ngài.
ü Y hy vọng lòng thương xót, sự tha thứ và quảng đại của Allah.
Người nào luôn vững chắc trong ba điều đó thì chắc chắn y sẽ không tuyệt vọng trước lòng Nhân Từ và Bao Dung của Allah, không quá tự tin rằng sẽ được an toàn trước sự thanh toán của Ngài, mà y sẽ luôn ở mức trung lập giữa nỗi sợ và niềm hy vọng, như Allah đã phán:
﴿ وَٱدۡعُوهُ خَوۡفٗا وَطَمَعًاۚ إِنَّ رَحۡمَتَ ٱللَّهِ قَرِيبٞ مِّنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ٥٦ ﴾ [سورة الأعراف: 56]
{Và hãy cầu nguyện Ngài (Allah) với nỗi sợ hãi và niềm hy vọng. Quả thật, lòng thương xót và nhân từ của Allah luôn gần kề với những người làm tốt.} (Chương 7 – Al'Araf, câu 56).
Và sự cầu nguyện (Du-a) ở đây bao hàm Du-a cầu xin và Du-a thờ phượng.
v Tình yêu thương của người bề tôi dành cho Thượng Đế của y sẽ đưa y đến gần với Ngài, làm cho y luôn nghĩ đến sự hội ngộ với Ngài, làm cho y chỉ yêu thương những gì mà Ngài yêu thương và ghét những gì Ngài ghét, và y sẽ luôn thành tâm trong việc thờ phượng Ngài.
v Nỗi sợ hãi Allah sẽ giúp người bề tôi không phạm vào những điều bị nghiêm cấm cũng như giúp y không bỏ bê các bổn phận hành đạo và nghĩa vụ tôn giáo. Nó sẽ khiến người bề tôi trở thành một trong những người bề tôi ngay chính và ngoan đạo, những người sẽ tránh được sự giận dữ và hình phạt của Allah.
v Niềm hy vọng của người bề tôi ở nơi Allah sẽ thúc giục y nỗ lực tuân lệnh Ngài, y sẽ phấn đấu làm nhiều việc thiện tốt và ngoan đạo vì hy vọng phần thưởng và sự hài lòng ở nơi Ngài.