ประเภทของเตาฮีด(การให้เอกภาพต่ออัลลอฮฺ)
เตาฮีด อัล-อุลูฮียะฮฺ
เตาฮีด อัร-รุบูบียะฮฺ
เตาฮีด อัล-อัสมาอ์ วะ อัศ-ศิฟาต
คำนิยาม เตาฮีด คือการจำกัดอิบาดะฮฺ/การเคารพภักดีมอบให้กับอัลลอฮฺอย่างเอกะเพียงพระองค์เดียว
เตาฮีดมีสามประเภท
หนึ่ง เตาฮีด อัร-รุบูบียะฮฺ คือรู้และศรัทธา(เชื่อ)ว่าอัลลอฮฺเพียงผู้เดียวที่เป็นผู้สร้าง ให้ปัจจัยยังชีพ ผู้ทรงบริหารจัดการ
และบรรดาผู้ตั้งภาคี(ในยุคของท่านเราะสูล)ต่างก็ยอมรับในเตาฮีดอัร-รุบูบียะฮฺ แต่อัลลอฮฺก็ไม่นับว่าพวกเขาอยู่ในอิสลาม ดังหลักฐานที่ว่า
﴿ وَلَئِن سَأَلۡتَهُم مَّنۡ خَلَقَهُمۡ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُۖ فَأَنَّىٰ يُؤۡفَكُونَ ٨٧ ﴾ [الزخرف: ٨٧]
ความว่า “และขอสาบาน หากเจ้า -โอ้มุหัมมัด- ถามพวกเขาว่าใครสร้างพวกเขา แน่นอนพวกเขาจะตอบว่าอัลลอฮฺ แล้วเป็นไปได้อย่างไรเล่าที่พวกเขาหันเหออกจากการเคารพภักดีต่อพระองค์” (อัซ-ซุครุฟ : 87)
สอง เตาฮีด อัล-อัสมาอ์ วะ อัศ-ศิฟาต คือการเชื่อในคุณลักษณะของอัลลอฮฺ ตามที่พระองค์ได้บอกไว้ในอัลกุรอาน หรือตามคำบอกเล่าของท่านเราะสูล ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ในรูปแบบที่เหมาะสมคู่ควรกับความยิ่งใหญ่ของพระองค์ และการให้เอกภาพต่ออัลลอฮฺในด้านนี้ ได้รับการยอมรับจากบรรดาผู้ตั้งภาคีบางส่วน แต่อีกบางส่วนก็ปฏิเสธเนื่องจากขาดความรู้หรือไม่ก็ดื้อดึง
สาม เตาฮีด อัล-อุลูฮียะฮฺ คือการเคารพภักดีด้วยหัวใจบริสุทธิ์อย่างแท้จริง ไม่มีการตั้งภาคีใดๆ กับพระองค์ ในรูปแบบของการเคารพภักดีทุกประเภท เช่น ความรัก ความกลัว ความหวัง การมอบหมายที่พึ่ง การวิงวอนขอ และอื่นๆ
ซึ่งเตาฮีดประเภทนี้เป็นสิ่งที่บรรดาผู้ตั้งภาคีปฏิเสธและไม่ยอมรับ (ดูใน อัล-ญามิอฺ อัล-ฟะรีด ลิ อัล-อัสอิละฮฺ วะ อัล-อัจญ์วิบะฮฺ อะลา กิตาบ อัต-เตาฮีด หน้า 9)
ชิริก หรือการตั้งภาคีมีสามประเภท
การตั้งภาคีประเภทร้ายแรง (ชิริกใหญ่)
การตั้งภาคีประเภทเล็ก (ชิริกเล็ก)
การตั้งภาคีที่ซ่อนเร้น (ชิริกอำพราง)
การตั้งภาคีประเภทร้ายแรง (ชิริกใหญ่) มีผลทำให้การงานทั้งหลายต้องเป็นโมฆะ และต้องอยู่ในนรกตลอดกาล อัลลอฮฺตรัสว่า
﴿ ذَٰلِكَ هُدَى ٱللَّهِ يَهۡدِي بِهِۦ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۚ وَلَوۡ أَشۡرَكُواْ لَحَبِطَ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٨٨ ﴾ [الأنعام: ٨٨]
ความว่า “นั่นคือทางนำของอัลลอฮฺ ซึ่งพระองค์จะทรงชี้นำทางแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ในหมู่ปวงบ่าวของพระองค์ และหากพวกเขาได้ตั้งภาคีแล้ว แน่นอนสิ่งที่พวกเขาเคยกระทำไว้ก็สูญสิ้นไปจากพวกเขา” (อัล-อันอาม : 88)
﴿ مَا كَانَ لِلۡمُشۡرِكِينَ أَن يَعۡمُرُواْ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ شَٰهِدِينَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِم بِٱلۡكُفۡرِۚ أُوْلَٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ وَفِي ٱلنَّارِ هُمۡ خَٰلِدُونَ ١٧ ﴾ [التوبة : 17]
ความว่า “ไม่บังควรแก่บรรดาผู้ตั้งภาคีที่จะบูรณะมัสญิดของอัลลอฮฺ ในฐานะที่พวกเขายืนยันการปฏิเสธศรัทธาแก่ตัวของพวกเขาเอง ชนเหล่านั้นแหละ การงานทั้งหลายของพวกเขาจะไร้ผล และพวกเขาจะอยู่ในนรกตลอดกาล” (อัต-เตาบะฮฺ : 17)
และบุคคลใดที่เสียชีวิตในสภาพที่ตั้งภาคีต่ออัลลอฮฺ พระองค์จะไม่อภัยแก่เขา และสวรรค์เป็นสิ่งต้องห้ามสำหรับเขา อัลลอฮฺได้ตรัสว่า
﴿ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُۚ ﴾ [النساء : ٤٨]
ความว่า “แท้จริงอัลลอฮฺจะไม่ทรงอภัยโทษในความผิดที่มีการตั้งภาคีแก่พระองค์ (ในกรณีที่ไม่เตาบะฮฺ) และพระองค์จะอภัยให้ความผิดอื่นนอกเหนือจากนั้น สำหรับผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์” (อัน-นิสาอ์ : 48)
﴿إِنَّهُۥ مَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدۡ حَرَّمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ ٱلۡجَنَّةَ وَمَأۡوَىٰهُ ٱلنَّارُۖ ﴾ [المائدة: ٧٢]
ความว่า “แท้จริงผู้ใดตั้งภาคีต่ออัลลอฮฺ แน่นอนพระองค์ทำให้สวรรค์เป็นที่ต้องห้ามแก่เขา และที่พำนักของเขาคือนรก” (อัล-มาอิดะฮฺ : 72)
และส่วนหนึ่งจากตัวอย่างของการตั้งภาคี ก็คือ การวิงวอนขอความช่วยเหลือจากผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว และจากรูปปั้น การบนบานกับสิ่งเหล่านั้น และการเชือดสัตว์เพื่อถวายแก่รูปปั้นและแก่ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว หรืออื่นๆ ในทำนองนี้
ส่วนการตั้งภาคีประเภทเล็ก (ชิริกเล็ก) คือทุกสิ่งที่มีหลักฐานยืนยันในอัลกุรอาน และในหะดีษว่าเป็นการตั้งภาคี แต่ไม่ถึงขั้นของการตั้งภาคีประเภทใหญ่ เช่น การโอ้อวดขณะกระทำความดี การสาบานด้วยสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮฺ การพูดว่านี่คือความประสงค์ของอัลลอฮฺและคนนั้นคนนี้ และอื่นๆ ในทำนองนี้
ท่านเราะสูล ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้กล่าวว่า
«أَخْوَفُ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمْ الشِّرْكُ الْأَصْغَرُ»، فَسُئِلَ عَنْهُ فَقَالَ: «الرياء».
ความว่า “สิ่งที่ฉันกลัวว่าจะเกิดกับพวกท่านมากที่สุด คือการตั้งภาคีเล็ก” แล้วท่านถูกถามว่า คือสิ่งใด? ท่านตอบว่า “คือการโอ้อวด” (บันทึกโดยอะห์มัด 5/428, อัฏ-เฏาะบะรอนีย์ และอัล-บัยฮะกีย์ ด้วยสายรายงานที่ดี)
«مَنْ حَلَفَ بِشَيْءٍ دُوْنَ اللهِ فَقَدْ أَشْرَكَ»
ความว่า “บุคคลใดสาบานด้วยสิ่งใดอื่นจากอัลลอฮฺ แน่แท้เขาได้ตั้งภาคีแล้ว” (บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ 6271 และมุสลิม 1646)
«مَنْ حَلَفَ بِغَيْرِ اللهِ فَقَدْ كَفَرَ أَوْ أَشْرَكَ»
ความว่า “บุคคลใดสาบานด้วยสิ่งอื่นจากอัลลอฮฺ แน่แท้เขาได้ปฏิสธศรัทธาหรือตั้งภาคี” (บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ 5757 และมุสลิม 1646)
«لَا تَقُوْلُوْا مَا شَاءَ اللهُ وَشَاءَ فُلَانٌ، وَلَكِنْ قُوْلُوْا مَا شَاءَ اللهُ ثُمَّ شَاءَ فُلَانٌ»
ความว่า “พวกท่านอย่ากล่าวว่า นี่เป็นความประสงค์ของอัลลอฮฺและความประสงค์ของคนนั้นคนนี้ แต่จงพูดว่า เป็นความประสงค์ของอัลลอฮฺ หลังจากนั้นแล้วก็เป็นความประสงค์ของคนนั้นคนนี้” (บันทึกโดยอบู ดาวูด 4980 ด้วยสายรายงานที่ถูกต้องจากหุซัยฟะฮฺ บิน อัล-ยะมาน)
การตั้งภาคีประเภทนี้ไม่มีผลถึงขั้นสิ้นสภาพจากการเป็นมุสลิม และไม่อยู่ในนรกตลอดกาล แต่ทำให้เตาฮีดมีความบกพร่อง
ส่วนประเภทที่สาม คือการตั้งภาคีชนิดอำพราง (ชิริกซ่อนเร้น) ดังมีหลักฐานจากหะดีษว่า
«أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِمَا هُوَ أَخْوَفُ عَلَيْكُمْ عِنْدِيْ مِنَ الْمَسِيْحِ الدَّجَّالِ؟ قَالُوْا: بَلَى. قَالَ: الشِّرْكُ الْخَفِيُّ... يَقُوْمُ الرَّجُلُ فَيُصَلِّيْ فَيُزَيِّنُ صَلَاتَهُ، لِمَا يَرَى مِنْ نَظَرِ الرَّجُلِ إِلَيْهِ».
ความว่า “เอาไหม ฉันจะบอกกับพวกท่าน ถึงสิ่งที่ฉันกลัวเป็นอย่างยิ่งว่าจะเกิดกับพวกท่าน ซึ่งน่ากลัวมากกว่าดัจญาลเสียอีก” พวกเขากล่าวว่า โปรดบอกพวกเราเถิด ท่านเราะสูลกล่าวว่า “คือการตั้งภาคีที่ซ่อนเร้น ... เช่น การที่คนผู้หนึ่งยืนขึ้นละหมาด และแสร้งทำอย่างสวยงาม เนื่องจากเห็นว่ามีคนอื่นมองเขาอยู่” (บันทึกโดยอะห์มัด 3/30 จากอบู สะอีด อัล-คุดรีย์ เราะฎิยัลลอฮุอันฮฺ)
และอาจจะแบ่งการตั้งภาคีเป็นสองประเภทคือใหญ่กับเล็กก็ได้ เพราะการตั้งภาคีที่ซ่อนเร้นจะครอบคลุมการตั้งภาคีทั้งสองประเภท มันอาจจะอยู่ในการตั้งภาคีใหญ่ เช่น การตั้งภาคีของคนหน้าไหว้หลังหลอกหรือพวกมุนาฟิก เพราะพวกเขาซ่อนหลักความเชื่อที่ไม่ดีไว้ในใจ แต่จะแสดงออกว่าเป็นมุสลิมโดยผิวเผิน เพื่อให้ผู้อื่นได้เห็นว่าตัวเองเป็นมุสลิม และกลัวว่าจะได้รับอันตรายหากพวกเขาไม่แสดงตัวเป็นมุสลิม
และการตั้งภาคีที่ซ่อนเร้นก็อาจจะอยู่ในการตั้งภาคีชนิดเล็ก เช่น การโอ้อวด ดังที่ได้นำเสนอในหะดีษของอบู สะอีด ก่อนหน้านี้ไปแล้ว